Marka, patent ve telif hakkı; bir kişi veya şirketin fikri mülkiyet haklarını korumak için kullanılan yasal araçlardır. Ancak her biri farklı bir amaca hizmet eder ve farklı işler:
Marka (Trademark): Ticarette kullanılan bir “işarettir”. Temel amacı bir markanın ayırt ediciliğini korumaktır. İşletmeler için markayı taklit girişimlerinden korurken, müşteriler için ürün veya hizmetin güvenilir ve tek bir kaynaktan geldiğini simgeler. Şirket isimleri, ürün adları, logolar ve sloganları korumak için en ideal araçtır.
- Ne Korur? İşletme adları, ürün isimleri, logolar, sloganlar ve ambalaj tasarımları.
- Amacı: Tüketiciye ürünün kaynağını gösterir (Örn: Logoyu gördüğünüzde o ayakkabının Nike olduğunu anlamanız gibi) ve işletmenin itibarını korur.
- Süre: 10 yıl (Sınırsız kez 10’ar yıllık periyotlarla yenilenebilir).
Telif Hakkı (Copyright): Genellikle sanatsal veya edebi bir yaratımın kopyalanmasını veya izinsiz değiştirilmesini engeller. Kitaplar, müzik eserleri, tiyatro oyunları, resimler ve bilgisayar yazılımları gibi yaratıcı çıktılar için uygundur.
- Ne Korur? Kitaplar, makaleler, müzik besteleri, filmler, tablolar, fotoğraflar ve bilgisayar yazılımları (kodlar).
- Amacı: Eser sahibinin emeğini ve yaratıcılığını korumak.
- Süre: Türkiye’de eser sahibinin ömrü boyu + vefatından sonra 70 yıl.
Patent: Yeni bir buluşun teknik yönlerini ve işleyişini korur. Buluşun temelindeki mekanizmanın veya işlevselliğin taklit edilmesini önler. Marka hukukunun “ticari izlenim” ile ilgilendiği yerde, patent hukuku ürünün “nasıl yapıldığı ve nasıl çalıştığı” ile ilgilenir.
- Ne Korur? Makineler, kimyasal formüller, üretim yöntemleri, teknolojik icatlar.
- Amacı: Buluş sahibine, icadını ticari olarak kullanması için belirli bir süre tekel hakkı vererek inovasyonu teşvik eder.
- Süre: Türkiye’de incelemeli patentler için 20 yıl (Yenilenemez, süre sonunda buluş halka mal olur).
Örnek Senaryo: Bir Akıllı Telefon Üzerindeki Haklar
Bir akıllı telefonu ele alalım; bu ürün üzerinde üç hak da aynı anda bulunur:
- Marka: Telefonun üzerindeki isim (örn: iPhone) ve arkasındaki logo (Isırılmış Elma).
- Patent: Telefonun içindeki işlemci teknolojisi, hızlı şarj yöntemi veya ekranın dokunmatik çalışma prensibi.
- Telif Hakkı: İşletim sisteminin kaynak kodları, içindeki duvar kağıtları ve kullanım kılavuzundaki özgün metinler.
